Giriş
Sevgili dostlar, bugün sizi biraz düşünmeye, biraz da kendi bakış açımızı sorgulamaya davet ediyorum. Çünkü bugün konuşacağımız kavram — Gilles Deleuze’ün (1925‑1995) felsefesinde dönüm noktası olan bir kelime: “Deleuze” kelimesi ne anlama gelir? fakat sadece bir ad ya da soyad değil; toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet eksenlerinde bizlere umutlu, dönüştürücü bir vizyon da sunabilir. Gelin birlikte bu fikir haritasını çıkaralım.
—
Deleuze Kelimesi Ne Anlama Gelir?
“Deleuze” dendiğinde aslında felsefi bir figürden söz ediyoruz: Gilles Deleuze, Fransız post‑yapısalcı filozof. ([Vikipedi][1]) Ama bu isim aynı zamanda onun geliştirdiği düşünce biçimini, yani kimliğe sabitlenen değil fark, çeşitlilik, çoğulculuk ve devinim halinde olan bir varoluş anlayışını da temsil eder. Örneğin Britannica şöyle der: “Deleuze’ye göre … deneyim birliğe değil çokluğa dayanır.” ([Encyclopedia Britannica][2])
Bu anlamda “Deleuze” kelimesi sadece bir soyadı değil: sabit kimliklerin ötesine geçen, hiyerarşileri sorgulayan, farklılıkları görünür ve değerli kılan bir düşünce tarzının adı. Bu da bizi toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet meselelerine bağlayan bir köprüye çıkar.
—
Toplumsal Cinsiyet ve Çeşitlilik Bağlamında Deleuzecü Düşünce
Kadınların empati odaklı yaklaşımı
Kadınların toplumsal hayatta sıklıkla empati kurarak, güçlü bağlar oluşturarak hareket ettiği sıklıkla gözlemlenir. Deleuze’nun düşüncesiyle baktığımızda bu empatik hareket aslında, “tek bir kimlik” yerine “birden çok kimlik” anlayışını destekler. Çünkü Deleuze kimlikleri sabit yapılar olarak değil, “olasılıklar dizisi” olarak görür. ([iep.utm.edu][3]) Böylece kadınların farklı deneyimlerden gelen bağları yakalama gücü, toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle birleştiğinde oldukça dönüştürücü olabilir. Empatiyle “gerçeği” değil, “deneyimleri” anlamaya açılmak; bu açıdan Deleuzecü bakışla örtüşür.
Erkeklerin çözüm odaklı ve analitik yaklaşımı
Erkekler toplumsal rollerde sıklıkla “çözüm üretme”, “analiz etme” tarzıyla hareket ederler. Burada Deleuze’nun düşüncesi erkeklerin bu çözüm odaklı yaklaşımına da yeni bir ivme kazandırabilir: Sabit ve tek çözüm formülleri yerine, çoğul çözümler üzerine düşünmek; yapıları sorgulamak; hiyerarşileri kırmak. Örneğin Deleuze, kimliği katı biçimde tanımlanmış bir “özne” olarak görmek yerine sürekli dönüşüm halinde bir süreç olarak yorumlar. ([TheCollector][4]) Erkeklerin analitik yeteneklerini, toplumsal adalet ve çeşitlilik çerçevesinde yeniden yönlendirmek bu anlamda Deleuzecü düşünceyle güçlü bir buluşma sağlar.
—
Sosyal Adalet, Çeşitlilik ve Deleuze’nun Etkisi
“Deleuze” etik olarak da çok yönlü bir çağrı içerir: Statik kimlikleri sorgula, farklılıkları görünür kıl, tek tip dünyalara diren. Toplumsal adalet bağlamında bu çağrı önemlidir çünkü alışılmış hiyerarşik düzenler, marjinalize edilen grupları silikleştirir. Deleuze’nun “çoğulculuk” anlayışı, bu düzene alternatif sunar: kimlikler tekil değildir, çeşitlidir; farklılık yok sayılmamalıdır. ([DergiPark][5])
Örneğin kadın‑erkek ilişkilerinde, LGBTQ+ topluluklarında, göçmen kimliklerinde bu düşünce bizi şöyle düşündürür: Her kimlik sabit bir kutu değildir; her birey ve grup, deneyim, bağlam ve ilişki ağı içinde sürekli evrilmektedir. Bu da toplumsal adalet için “aday kimlikler” değil, “aday ilişkiler” üretmeyi anlamlı kılar.
—
Kadın, Erkek ve Deleuzecü Perspektifle Birlikte Düşünmek
Kadın bakışıyla empati şu soruları gündeme getirir:
Bir kadın olarak, çeşitlilik içindeki deneyimlerimi nasıl görünür kılarım?
Empatiyle desteklediğim süreçler, sabit kimliklerin ötesine geçebiliyor mu?
Erkek bakışıyla çözüm odaklılık şu soruları tartıştırır:
Analitik gücümü, toplumsal adalet için nasıl kullanabilirim?
Çözüm üretirken sabit modellere takılıp kalmadan çoğul yollar yaratabiliyor muyum?
Ve birlikte şu soruları soralım:
“Deleuze” kelimesi bize kimlik, farklılık ve çokluk bağlamında ne öğretiyor?
Çeşitliliği sadece tolerans düzeyinde değil, aktif bir genel yapı olarak nasıl konumlandırabiliriz?
—
Sohbet ve Katılım Zamanı
Sevgili topluluk, şimdi sizlere açıyorum:
Bu yazıda yer alan “çoğul kimlik”, “farklılık”, “dönüşüm” gibi kavramlardan sizin yaşamınızda izler var mı?
Kadınlar olarak empatiyle, erkekler olarak çözüm odaklı yaklaşımla toplumsal değişime nasıl katkı sağladınız ya da sağlayabilirsiniz?
“Deleuze” kelimesini kendi kişisel hikâyenizle eşleştirecek olsanız, nasıl bir anlam kazanırdı?
Düşüncelerinizi, deneyimlerinizi ve sorularınızı yorumlarda paylaşın — birbirimizden öğreneceğimiz çok şey var.
[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/Gilles_Deleuze?utm_source=chatgpt.com “Gilles Deleuze”
[2]: https://www.britannica.com/biography/Gilles-Deleuze?utm_source=chatgpt.com “Gilles Deleuze | French Poststructuralist, Philosopher | Britannica”
[3]: https://iep.utm.edu/gilles-deleuze/?utm_source=chatgpt.com “Deleuze, Gilles | Internet Encyclopedia of Philosophy”
[4]: https://www.thecollector.com/gilles-deleuze-what-is-difference/?utm_source=chatgpt.com “Understanding Gilles Deleuze and the Concept of Difference”
[5]: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/799574?utm_source=chatgpt.com “Gilles Deleuze Felsefesinde Temel Kavramlar ve Yeni Toplumsal Hareketler”