“Âsiye” İsmi Kur’ân‑ı Kerîm’de Hangi Ayette Geçiyor?
Kur’ân‑ı Kerîm’de ismiyle yer alan kişiler ve onların örnekliği, Müslümanlar için hem tarihî hem de inançî açıdan zengin kaynaklardır. Bu bağlamda sıkça sorulan bir soru vardır: “Asiye ismi Kur’ân’da geçiyor mu?” Bu yazıda bu soruya odaklanacak; isimle ilgili tarihsel/tefsirsel arka planı, günümüzdeki akademik tartışmaları ve pratik anlamlarını birlikte ele alacağız.
Kur’ân’da “Âsiye” adıyla geçiyor mu?
Tefsir kaynakları ve İslâm ansiklopedileri şu gerçeği belirtmektedir: Kur’ân‑ı Kerîm’de “Firavun’un karısı” olarak zikredilen hayır sahibi kadın, doğrudan adının “Âsiye” olduğu biçiminde değil, sıfatıyla ifade edilmiştir. ([TDV İslâm Ansiklopedisi][1]) Örneğin:
– el‑Kasas 28/9 ayetinde: «… “Bu çocuk bana da sana da göz aydınlığı olsun; sakın onu öldürmeyin; belki bize faydası dokunur yahut onu evlât ediniriz.”» sözleriyle onun Hz. Mûsâ’yı koruma rolü belirtilir.
– et‑Tahrîm 66/11 ayetinde ise: «Allah inananlara Firavun’un karısını misal gösterdi…» ifadesi yer alır.
Bu iki ayette “Firavun’un karısı” tabiri geçmekte; ancak ismi “Âsiye” şeklinde Kur’ân‑metninde yer almamaktadır. Tefsirler bu kadının adının “Âsiye bint Müzahim” olduğunu belirtir. ([TDV İslâm Ansiklopedisi][1]) Dolayısıyla, “Asiye ismi Kur’ân’da geçiyor” şeklindeki ifade, teknik olarak “adıyla doğrudan geçiyor” anlamında doğru değildir; ama kişi ve örnek davranışı metinde yer almaktadır.
Tarihsel ve tefsirsel arka plan
Tarihsel olarak bu kadınla ilgili rivayetler şunlardır:
– Tarihçi‑tefsir kaynakları, onun Hz. Mûsâ’nın dünyaya gelmesinden sonra Firavun’un sarayına alınan çocuğu göz önüne alarak sarayda yetişmesini sağlayan kişi olduğunu aktarırlar. ([TDV İslâm Ansiklopedisi][1])
– Ayrıca bu kadının iman edip Firavun’un zulmüne karşı ayrı bir duruş ortaya koyduğu, işkenceye maruz kaldığı ve şehit olarak kabul edildiği rivayet edilmektedir. ([Kur’an ve Sünnet Yolunda][2])
– İsmiyle ilgili olarak Batılı araştırmacılar, İbrânî‑Tevrât kaynaklarında geçen “Asenath” ismi ile bağlantı kurmuş, Süryânî metinlerinde “Asyat” şeklinde yer aldığını ve bu ismin İslâmî kaynaklara Süryânîce ya da Aramice kökenle geçmiş olabileceğini ileri sürmüştür. ([TDV İslâm Ansiklopedisi][1])
Bu bağlamda tefsirler şunu vurgular: Kur’ân’ın bir ayetinde “Firavun’un karısı” olarak bu örnek verilir; hadis literatüründe ise onun adı “Âsiye” biçiminde geçer. ([Siyer-i Nebi][3]) Bir başka yön: Bazı kaynaklar “Âsiye” isminin Arapça kökenli ve “sabit kalma, Allah’a sarılma” gibi anlamları içerdiğini belirtir. ([Habertürk][4])
Günümüzdeki akademik tartışmalar
Bazı güncel tartışma başlıkları şunlardır:
1. Metin ile rivayet arasındaki farklılık: Kur’ân’da ismiyle geçmediği halde sonraki rivayetlerde adıyla yer alması, metin‑mürsel (textual‑transmission) ve hadis/tefsir ilişkisini gündeme getiriyor. Bazı akademisyenler “isimlendirme”nin sonraki gelenek tarafından eklendiğini veya belirginleştirildiğini değerlendiriyor.
2. İsim kökeni ve etimoloji: “Âsiye” (آسية) yazımıyla geleneksel yorumlara göre Arapça bir isimdir. Ancak bazı batılı oryantalistler bu ismin Süryânî ya da İbrânî kökenli olabileceğini öne sürüyor. Bu durumda ismin Kur’ân metni dışı dil aktarımıyla nasıl şerh edildiği inceleniyor. ([TDV İslâm Ansiklopedisi][1])
3. Kadın figürlerin Kur’ân’daki temsili: “Firavun’un karısı” örneği, Kur’ân’da kadınlara dair bir model teşkil ediyor. Kadınlar açısından güçlü bir imanı, zulme karşı direnişi ve sadakati temsil ediyor. Akademiler bu tür mânevî model figürlerin günümüz toplumsal cinsiyet bağlamında nasıl okunabileceğini tartışıyor. ([Siyer-i Nebi][3])
Pratik anlam ve sonuç
– Bu örnek bize gösteriyor ki: Metinde ismi geçmese bile bir kişi “örnek kişi” olarak Allah tarafından zikredilmiş olabilir. İsim “öz” değildir; rol ve imanlı duruş ön plandadır.
– Günümüzde “Asiye” ismini taşımak isteyenler için bu kadının sabrı, imanına bağlılığı ve zulme karşı duruşu anlamlı bir referans olabilir.
– Ancak isimlendirme veya model alma sürecinde “Kur’ân’da açıkça var mı?” sorusunu doğru anlamak gerekir. Bu bağlamda “muhatap” olduğu ayetleri ve gelen geleneksel yorumu birlikte değerlendirmek önemlidir.
Özetle
Asiye ismi Kur’ân‑ı Kerîm’de ad olarak geçmemektedir; ancak “Firavun’un karısı” olarak iki ayette doğrudan örnek gösterilmiş bir kadından söz edilir (Kasas 28/9 ve Tahrîm 66/11). Geleneksel kaynaklarda ise bu kişinin adı Âsiye bint Müzahim olarak aktarılmaktadır. Tefsir ve tarih kaynakları, onun Hz. Mûsâ’nın hayatındaki rolü, iman süreci ve zulüm karşısındaki duruşunu detaylandırırken; günümüzde akademik düzeyde isim kökeni, bildirim şekli ve kadın figür temsili gibi konular üzerinde çalışmalar sürmektedir.
Eğer dilerseniz, bu kadının hayatına dair hadis rivayetlerini, İslam düşüncesindeki kadın modeli olarak değerlendirilmesini ya da farklı tefsirlerin konuya yaklaşımını da hazırlayabilirim.
[1]: “ÂSİYE – TDV İslâm Ansiklopedisi”
[2]: “Mü’min Kadınlara Örnek: Hz. Âsiye – Kur’an ve Sünnet Yolunda”
[3]: “Kur’an’da Övülen Kadınlar I: Hz. Asiye – Siyer-i Nebi”
[4]: “Asiye isminin anlamı nedir? Asiye ne demek, Kuran’da geçiyor mu? Asiye …”